PREDLOG ZAKONA O IZMENI I DOPUNI ZAKONA O NAKNADAMA ZA KORIŠĆENJE JAVNIH DOBARA: Proširuju se oslobođenja fizičkim licima koja imaju prebivalište na teritoriji jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno područje i fizičkim licima koji imaju prebivalište na teritoriji jedinice lokalne samouprave koja se graniči sa teritorijom jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno područje i to za ulazak i korišćenje motornog vozila

Fokus Predloga zakona o izmeni i dopuni Zakona o naknadama za korišćenje javnih dobara je na naknadi za korišćenje zaštićenog područja, koja plaćaju privredna društva ili druga pravna lica, preduzetnici i građani koji koriste pogodnosti zaštićenog područja ili svojom delatnošću odnosno radnjama iskorišćavaju prirodne vrednosti i nanose potencijalno štetu zaštićenom području.

Naknadu za korišćenje ovog dela plaćaju upravljaču zaštićenog područja i koristi se isključivo za zaštitu i razvoj zaštićenog područja kao dobra od opšteg interesa. Ona predstavljaju finansijski instrument kao jedan od nekoliko mogućih izvora finansiranja zaštite i razvoja zaštićenih područja.

Po prvi put je ovakva naknada ustanovljena još 1991. godine u okviru Zakona o zaštiti životne sredine, a Zakonom o naknadama za korišćenje javnih dobara, trenutno aktuelnim, predviđeno je oslobođenje plaćanja naknade za stanovnike i stalno zaposlene, fizička lica koja obavljaju poslove ili vrše službene radnje u zaštićenom području, lica sa invaliditetom i posebnim potrebama, dece i penzionera, zatim za korisnike čije aktivnosti neposredno doprinose unapređenju stanja, prezentaciji i promociji vrednosti zaštićenog područja, korisnike kod kojih su usled elementarne nepogode ili drugih razloga nastupile okolnosti koje bitno otežavaju uslove rada i poslovanja.

Osnovni razlog zbog kojeg se predlaže izmena i dopuna Zakona o naknadama za korišćenje javnih dobara sadržani su u potrebi da se prošire oslobođenja fizičkim licima koja imaju prebivalište na teritoriji jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno područje i fizičkim licima koji imaju prebivalište na teritoriji jedinice lokalne samouprave koja se graniči sa teritorijom jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno područje i to za ulazak i korišćenje motornog vozila.

Cilj proširenja i oslobođenja je da se izjednače uslovi svim fizičkim licima koja se nalaze u neposrednom okruženju zaštićenog područja i da trpe ista, odnosno slična ograničenja u korišćenju prostora i resursa kao i stanovnici unutar samog zaštićenog područja.

Ovakva odredba na posredan način stavlja u dosada neravnopravan položaj stanovnike iz bliže okoline zaštićenog područja, odnosno jedinice lokalne samouprave koje se graniče sa teritorijom jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi zaštićeno područje, s obzirom da je većina od njih zbog posla ili korišćenja nepokretnosti primorana da koristi zaštićeno područje.

U odnosu na postojeći zakon donet je pravilnik o kriterijumima za oslobođenje od plaćanja naknade za korišćenje zaštićenih područja kojim su definisani kriterijumi za oslobođenje od naknade. Ovim pravilnikom upravljač zaštićenog područja može osloboditi plaćanje naknade one korisnike koji doprinose unapređenju stanja, prezentaciji i promociji vrednosti zaštićenog područja, ukupnom očuvanju biološke i geološke raznovrsnosti i životne sredine, zatim očuvanju kulturno-istorijskih vrednosti i tradicije i podizanju kulturnog nivoa i demografskoj obnovi, kao i širenju obrazovno-vaspitnog i naučnog rada.

Pre svega, benefiti izmene ovog zakona su direktno smanjenje finansijskog opterećenja građana koji svakodnevno koriste zaštićeno područje kao deo svog životnog i radnog okruženja, a ne kao turističku destinaciju. Takođe, olakšava se poslovanje malih poljoprivrednih proizvođača, zanatlija i porodičnih preduzeća koji često posluju sa niskim profitnim maržama i kojima svaki dodatni trošak značajno utiče na održivost.

Ovakva mera doprinosi zadržavanju stanovništva u ruralnim i pograničnim područjima, jer smanjuje troškove života i rada, što je od posebnog značaja u kontekstu današnjih demografskih izazova. Pored toga, jača se poverenje lokalnog stanovništva u institucije jer se uvažava njihova specifična pozicija i činjenica da su upravo oni najčešće neposredni čuvari tih prostora. Smanjuje se i administrativno opterećenje i za korisnike i za upravljače, jer se izbegavaju brojni zahtevi, žalbe i postupci koji su dosada opterećivali sistem.

Konačno, ova mera doprinosi razvoju održivog turizma, jer lokalno stanovništvo postaje aktivniji učesnik u turističkoj ponudi, a ne pasivni korisnik ili opterećen subjekt. Ovaj predlog je u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode kojim se propisuje obaveza usklađivanja ljudskih aktivnosti, ekonomskih i društvenih razvojnih programa i planova, osnova i projekata sa održivim korišćenjem obnovljivih i neobnovljivih prirodnih resursa i dugoročnim očuvanjem prirodnih ekosistema i prirodne ravnoteže, navela je tokom obrazlaganja Predloga zakona, u Narodnoj skupštini Republike Srbije, ministarka za zaštitu životne sredine Sara Pavkov.

Izvor: Vebsajt Narodne skupštine, 17.04.2026.
Izvod iz stenografskih beleški, Naslov: Redakcija